Θα μας τρελάνει το ΑΠΘ; Μάλλον όχι ή τουλάχιστον όχι όσους διαβάζουν! Αυτός ο τίτλος αποτυπώνει απόλυτα το περιεχόμενο του σημερινού μας άρθρου, το οποίο γεννήθηκε με αφορμή μια εικόνα που κυκλοφόρησε στο Facebook. Το συγκεκριμένο γράφημα, που παρουσιάστηκε με πηγή το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ισχυρίζεται ότι η λύση για την εξάλειψη της βαρρόα είναι η γενετική μείωση του χρόνου εκκόλαψης της μέλισσας. Στο σημερινό μας άρθρο, αναλύουμε πώς αυτός ο ισχυρισμός στερείται κάθε επιστημονικής και μαθηματικής λογικής, καταρρίπτοντας έναν ακόμα μελισσοκομικό μύθο που «σερβίρεται» αμάσητος στο διαδίκτυο.
Ας δούμε τι ακριβώς υποστηρίζει αυτή η θεωρία και γιατί τα μαθηματικά της μελισσοκομίας απλά δεν βγαίνουν.
Η θεωρία των 21 ημερών και το «μαργαριτάρι» της αναπαραγωγής
Σύμφωνα με το κείμενο της εικόνας, το άκαρι Varroa destructor χρειάζεται 21 ημέρες για να ολοκληρώσει τον αναπαραγωγικό του κύκλο μέσα στο σφραγισμένο κελί. Ισχυρίζεται, λοιπόν, ότι στις 21 ημέρες που απαιτούνται για να εκκολαφθεί μια εργάτρια μέλισσα, καταφέρνει και βγαίνει από το κελί μόνο μία νέα βαρρόα.
Με βάση αυτή τη λογική, προτείνεται μια «έξυπνη» λύση: αν μέσα από γενετική επιλογή καταφέρουμε να δημιουργήσουμε μελίσσια των οποίων ο γόνος θα εκκολάπτεται στις 20 ημέρες αντί για 21, τότε η βαρρόα δεν θα προλαβαίνει να αναπαραχθεί και δεν θα βγαίνει κανένα νέο παράσιτο από το κελί.
Ακούγεται ιδανικό, σωστά; Στην πραγματικότητα, όμως, ακόμη και ένας μαθητής του Δημοτικού που ξέρει απλή αριθμητική μπορεί να καταλάβει ότι τα νούμερα αυτά στερούνται λογικής.
Γιατί δεν βγαίνουν οι λογαριασμοί;
Αν υποθέσουμε ότι στις 21 ημέρες, μαζί με την εργάτρια μέλισσα που εκκολάπτεται, έβγαινε όντως μόνο μία νέα βαρρόα, τότε ο πληθυσμός της βαρρόα στα μελίσσια μας δεν θα αυξανόταν ποτέ.
Σκεφτείτε το απλά: μία θηλυκή βαρρόα μπαίνει στο κελί πριν σφραγιστεί, μία νέα βαρρόα βγαίνει μαζί με τη μέλισσα. Η αύξηση είναι μηδενική. Για να έχουμε τη ραγδαία ανάπτυξη του παρασίτου που όλοι οι μελισσοκόμοι γνωρίζουμε στην πράξη, είναι προφανές ότι από κάθε κελί απελευθερώνονται περισσότερες από μία γόνιμες θηλυκές βαρρόα. Τα μαθηματικά δεν κάνουν λάθη· οι άνθρωποι κάνουν.
Το μεγάλο πρόβλημα: Τι γίνεται με τον κηφηνογόνο;
Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας. Έστω ότι μετά από χρόνια προσπαθειών και αυστηρής επιλογής, καταφέρνουμε το ακατόρθωτο: οι εργάτριές μας να εκκολάπτονται πλέον στις 20 ημέρες. Θεωρητικά, με βάση το αρχικό κείμενο, λύσαμε το πρόβλημα στην εργάτρια.
Με τους κηφήνες όμως τι γίνεται, λεβέντες;
Όπως όλοι γνωρίζουμε, οι κηφήνες χρειάζονται 24 ημέρες για να εκκολαφθούν. Επιπλέον, είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι η βαρρόα δείχνει τεράστια προτίμηση στον κηφηνογόνο, με το συντριπτικό ποσοστό των παρασίτων να αναπαράγεται μέσα στα κελιά των κηφήνων λόγω του μεγαλύτερου χρόνου που παραμένουν σφραγισμένα. Ακόμα κι αν μειώναμε τον χρόνο της εργάτριας, οι κηφήνες θα παρέμεναν το απόλυτο «ξενοδοχείο αναπαραγωγής» για το άκαρι.
Το ακράδαντο παράδειγμα της Ασιατικής Μέλισσας (Apis cerana)
Επειδή όμως στον Melissocosmos μας αρέσει να σκεφτόμαστε και να μην καταπίνουμε αμάσητο ό,τι μας σερβίρουν, ας δούμε τι συμβαίνει στη φύση. Η βαρρόα προέρχεται αρχικά από την ασιατική μέλισσα Apis cerana.
Η Apis cerana έχει έναν εξαιρετικά σύντομο κύκλο ανάπτυξης: εκκολάπτεται σε μόλις 300 ώρες από τη στιγμή που θα γεννηθεί το αυγό, δηλαδή σε 12,5 ημέρες! Κι όμως, οι σχετικές επιστημονικές μελέτες και τα διεθνή γραφήματα δείχνουν ξεκάθαρα ότι σε αυτές τις 12,5 ημέρες, η βαρρόα προλαβαίνει κανονικότατα να αναπαραχθεί και να απελευθερώσει έως και 3 νέα παράσιτα από το κελί.
Συμπέρασμα: Αναλυτικότερα, η σύγκριση των στοιχείων αποδεικνύει τα εξής:
- Κατάρριψη του μύθου (Εικόνα 1): Το πρώτο γράφημα υποστηρίζει ότι αν κατεβάσουμε τις ημέρες εκκόλαψης της εργάτριας από τις 21 στις 20, η βαρρόα δεν θα προλαβαίνει να δώσει απογόνους.
- Η απάντηση της φύσης (Εικόνα 2): Η δεύτερη εικόνα δείχνει ότι η ασιατική μέλισσα (Apis cerana), ο αρχικός φυσικός ξενιστής της βαρρόα, έχει συνολικό κύκλο ανάπτυξης μόλις 300 ώρες (12,5 ημέρες). Παρά τον εξαιρετικά σύντομο αυτό χρόνο, η βαρρόα επιβιώνει και αναπαράγεται κανονικά στον φυσικό της βιότοπο.
- Το τελικό συμπέρασμα: Αν η βαρρόα καταφέρνει να ολοκληρώνει τον κύκλο της και να αναπαράγεται μέσα σε κελί 12,5 ημερών (Apis cerana), είναι επιστημονικά παράλογο να ισχυρίζεται κανείς ότι θα σταματήσει να αναπαράγεται αν μειώσουμε τον χρόνο της δικής μας μέλισσας από τις 21 στις 20 ημέρες.
Όταν η μετάφραση γίνεται «μαργαριτάρι»
Συνδέοντας όλα τα κομμάτια του παζλ, γίνεται ολοφάνερο ότι κάποιος έχει κάνει ένα τεράστιο λάθος. Και δυστυχώς, το λάθος εντοπίζεται στο ελληνικό κείμενο για τους λόγους που αναφέραμε.
Για μια ακόμη φορά αποδεικνύεται ότι ορισμένοι στην Ελλάδα δεν ξέρουν ούτε να αντιγράφουν ή να μεταφράζουν σωστά την ξένη βιβλιογραφία. Ο αρθρογράφος του συγκεκριμένου κειμένου δημιούργησε ένα ωραιότατο «μαργαριτάρι», το οποίο θα είχε αξία μόνο ως πρωταπριλιάτικο αστείο. Θέλω να πιστεύω ότι ο συντάκτης δεν είναι επιστήμονας του κλάδου, γιατί αν ένας ειδικός έγραψε τέτοια ανακρίβεια, τότε... ζήτω που καήκαμε!