Γιατί τα δυνατά μελίσσια βγάζουν πάντα το περισσότερο μέλι

Επιμέλεια: Melissocosmos (Βασισμένο σε ιστορικό άρθρο του Alin Callas περιοδικό ΝΕΑ ΜΕΛΙΣΣΑ του 1979)

Το ερώτημα που απασχολεί κάθε μελισσοκόμο από τα πρώτα του βήματα είναι ένα: Γιατί τα δυνατά μελίσσια βγάζουν πάντα το περισσότερο μέλι; Αν και μερικές φορές παλιές εργαστηριακές μελέτες προσπάθησαν να στηρίξουν τη θεωρία ότι οι μέτριες σε πληθυσμό κυψέλες έχουν καλύτερη αναλογική απόδοση, η σκληρή πραγματικότητα πάνω στο μελισσοκομείο έρχεται να τις διαψεύσει πανηγυρικά.

Στο άρθρο αυτό, αναλύουμε ένα ιστορικό πείραμα, εξετάζουμε τη συμπεριφορά των ισχυρών σμηνών στην πράξη και αποδεικνύουμε γιατί οι μεγάλες αποδόσεις είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τον τεράστιο πληθυσμό και τις δυνατές βασίλισσες. Στις μέρες μας, η ανάγκη για αποτελεσματική μελισσοκομία είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Τα έξοδα τρέχουν, οι κλιματικές συνθήκες αλλάζουν συνεχώς και ο χρόνος που αφιερώνουμε στις κυψέλες μας πρέπει να αποδίδει το μέγιστο. Γυρίζοντας τον χρόνο πίσω, ανακαλύπτουμε ότι οι βασικοί κανόνες της επιτυχίας παραμένουν αναλλοίωτοι.

Το πείραμα του Georges Lach και τα παράδοξα νούμερα

Όλα ξεκίνησαν από ένα άρθρο του κ. Georges Lach στο γαλλικό περιοδικό Abeilles et Fleurs το 1969, το οποίο αναδημοσιεύτηκε αργότερα, τον Οκτώβριο του 1970, στο περιοδικό L' OUEST APICOLE (Δυτική Μελισσοκομία). Στο άρθρο αυτό παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα από σοβαρές δοκιμές που έγιναν με παραφιάδες και μελίσσια διαφορετικών βαρών. Τα συμπεράσματα της έρευνας για την απόδοση σε μέλι ανάλογα με το βάρος του πληθυσμού ήταν τα εξής:

• Μελίσσι 1,5 κιλού μέλισσες: Έδωσε 4,34 κιλά μελιού κατά κιλό μελισσών.
• Μελίσσι 3 κιλών μέλισσες: Έδωσε 4,97 κιλά μελιού κατά κιλό μελισσών.
• Μελίσσι 6 κιλών μέλισσες: Έδωσε 4,20 κιλά μελιού κατά κιλό μελισσών.
• Μελίσσι 9 κιλών μέλισσες: Έδωσε 2,97 κιλά μελιού κατά κιλό μελισσών.

Με βάση αυτά τα καθαρά μαθηματικά στοιχεία, ο ερευνητής έβγαλε το συμπέρασμα ότι οι αποικίες μέτριας δύναμης, δηλαδή των 3 κιλών (περίπου 30.000 μέλισσες), δίνουν κατ' αναλογία τις καλύτερες αποδόσεις σε μέλι.

Η θεωρία της έρευνας ενάντια στη σκληρή πράξη

Αν όμως αυτό το συμπέρασμα ήταν απόλυτα σωστό, γεννιέται ένα μεγάλο ερώτημα: Γιατί εδώ και τόσα χρόνια, τόσο οι ερασιτέχνες όσο και οι επαγγελματίες μελισσοκόμοι κουράζονται τόσο πολύ και πασχίζουν την άνοιξη να αποκτήσουν δυνατά μελίσσια για την εποχή της μελιτοπαραγωγής; Ποιοι είναι αυτοί που τελικά επιτυγχάνουν;

Αν οι μέτριες κυψέλες ήταν οι καλύτερες, γιατί στο παρελθόν η «δίδυμος κυψέλη» του κ. Jungfleisch, η «κυψέλη ουρανοξύστης» του Pere Dugat ή η «δίδυμος κυψέλη» του M. Loubet de l'Hoste κέρδισαν την εκτίμηση και την προτίμηση τόσων έμπειρων μελισσοκόμων; Για ποιο λόγο κάνουμε επιλογή στις βασίλισσες, προσπαθώντας να αποκτήσουμε τις καλύτερες ωοτόκους που θα μας δώσουν δυναμικά μελίσσια;

Κατά τη γνώμη μου, μόνο αυτά τα δυνατά μελίσσια μπορούν να δώσουν μεγάλες συγκομιδές. Οι αδύνατες ή οι μέτριες κυψέλες, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν καταφέρνουν να μαζέψουν ούτε τα αποθέματα που χρειάζονται για να συντηρηθούν οι ίδιες. Γνωρίζω καλά ότι στη μελισσοκομία τίποτα δεν είναι απόλυτο, αλλά το συγκεκριμένο άρθρο πηγαίνει αντίθετα στο ρεύμα της λογικής.

Η ίδια η πρακτική δίνει άδικο σε αυτές τις διαβεβαιώσεις και οι αποδείξεις γύρω μας δεν λείπουν. Αν κοιτάξουμε τους επιτυχημένους επαγγελματίες —οι οποίοι γνωρίζουν άριστα την τέχνη τους και διατηρούν εκατοντάδες ή και χιλιάδες κυψέλες— βλέπουμε ότι ταΐζουν πολύ τα μελίσσια τους την άνοιξη. Το αποτέλεσμα είναι ότι σε καλές χρονιές συγκομίζουν τόνους ολόκληρους μελιού. Δεν αρκούνται όμως μόνο στο τάισμα. Επιλέγουν προσεκτικά τις βασίλισσές τους και τις αλλάζουν κάθε δύο ή τρία χρόνια. Με αυτόν τον τρόπο, την εποχή της μελιτοπαραγωγής έχουν κυψέλες που κυριολεκτικά πλημμυρίζουν από μέλισσες, με πληθυσμό από έξι έως οκτώ κιλά (60.000 έως 80.000 μέλισσες).

Την ίδια στιγμή, άλλοι συνάδελφοι, κάτω από τις ίδιες ακριβώς συνθήκες αλλά με μελίσσια μέτρια ή μεσαία, δεν συγκομίζουν απολύτως τίποτα. Και στο τέλος, αντί να δουν το λάθος τους, κηρύσσουν τον πόλεμο στον κακό καιρό, στη βροχή, στην έλλειψη ήλιου ή στην απουσία ανθοφοριών. Η πραγματική αιτία όμως είναι απλή: οι κυψέλες τους είναι μέτριες και δεν διαθέτουν το απαραίτητο πλήθος συλλεκτριών.

Το μάθημα της Κυανής Ακτής: Ένα προσωπικό πείραμα

Θα σας αναφέρω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα που είναι γνωστό σε δύο επαγγελματίες φίλους μου. Για δεκαπέντε χρόνια κατοικούσα στην Κυανή Ακτή, στη χερσόνησο του Giens, στο Var. Όταν έφτασα εκεί και αναζήτησα μέρος για να στήσω το μελισσοκομείο μου, οι ντόπιοι μου είπαν: «Καλώς όρισες, σου παραχωρούμε όποιο μέρος θέλεις, αλλά να ξέρεις ότι δεν πρόκειται να συλλέξεις ούτε ένα γραμμάριο μέλι. Πολλοί μελισσοκόμοι δοκίμασαν εδώ, αλλά γρήγορα απογοητεύτηκαν».

Ακούγοντάς τους, έψαξα αλλού στα περίχωρα της Hyeres, όπου το μόνο που κατάφερα να πάρω ήταν λίγο μέλι με σκούρο χρώμα και όχι ιδιαίτερα ευχάριστη γεύση. Επειδή όμως στα μελισσοκομικά πράγματα δεν πρέπει να εμπιστεύεται κανείς παρά μόνο τον εαυτό του, αποφάσισα μια μέρα να ρισκάρω: εγκατέστησα δοκιμαστικά μια κυψέλη στην ταράτσα του χημείου μου στην Giens, σε απόσταση μόλις 50 μέτρων από τη θάλασσα.

Η κυψέλη αυτή, όντας πολύ μέτρια, φυτοζωούσε για μερικά χρόνια. Μια καλή μέρα, μάλιστα, προσβλήθηκε από Αμερικανική Σηψιγονία. Αυτό το πάθημα έγινε μάθημα, καθώς αποδεικνύει ότι μια μέτρια αποικία προσβάλλεται πολύ πιο εύκολα από ασθένειες σε σχέση με μια δυνατή, η οποία διαθέτει τον πληθυσμό και τη ζωτικότητα για να αμυνθεί.

Η αποτυχία αυτή δεν με αποθάρρυνε. Αφού έκανα όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την καταπολέμηση της ασθένειας, αποφάσισα να αλλάξω στρατηγική. Προμηθεύτηκα δύο μελίσσια σε πλαίσια, αλλά αυτή τη φορά από μέλισσες της Καυκασιανής φυλής.

Ενόψει αυτής της αλλαγής, η κατάσταση ανατράπηκε πλήρως από τον πρώτο κιόλας χρόνο. Η χερσόνησος του Giens περιέχει κυρίως πεύκα Χαλέπια (Alep) και πεύκα κουκουναριές (ομπρέλλας), μαζί με μερικούς ευκαλύπτους, κουμαριές το φθινόπωρο, καθώς και μερικές κηπουρικές ή ανθικές καλλιέργειες. Σε αυτή την ευλογημένη περιοχή —όπου σημειωτέον δεν πέφτει ούτε σταγόνα βροχής μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου— η δραστηριότητα των μελισσών δεν σταματούσε ποτέ. Οι καλές, δυνατές κυψέλες έβαζαν γύρη και νέκταρ για ένδεκα μήνες το χρόνο!

Το αποτέλεσμα ήταν πραγματικά αξιοπαρατήρητο. Στα τέλη Αυγούστου, οι δύο κυψέλες μου τύπου Langstroth είχαν φτάσει τα 5 πατώματα η κάθε μία! Από αυτά, τα δύο σώματα ήταν γεμάτα με γόνο, τα τρία με μέλι, ενώ υπήρχε μέσα ένα απίστευτο πλήθος μελισσών. Χωρίς αμφιβολία, θα μπορούσα να είχα τοποθετήσει και έκτο πάτωμα. Εκείνη τη χρονιά πήρα από κάθε μία κυψέλη 75 κιλά μέλι! Τέτοια παραγωγή δεν είχα δει ποτέ μου, ούτε στο Παρίσι, ούτε στη Νορμανδία, ούτε στη Βρετάνη όπου κατά καιρούς διατηρούσα μελίσσια. Και το εντυπωσιακό είναι ότι παρόμοιους τρυγητούς συνέχισα να έχω για τρία συνεχή έτη.

Οι θεωρητικοί υπολογισμοί του πληθυσμού

Όλα αυτά μπορεί να σας κάνουν να σκεφτείτε ότι δεν λύνουν το αρχικό μας πρόβλημα αν δεν υπάρχουν πρακτικές αποδείξεις. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, μόνο οι δυνατές αποικίες δίνουν τις καλές σοδειές. Είναι αλήθεια ότι είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε με ακρίβεια τον πληθυσμό μιας κυψέλης και οι λογαριασμοί μας δείχνουν αριθμούς κατά προσέγγιση.

Σύμφωνα με ένα υπόμνημα του Edmond Alphandery, ένα πλαίσιο Langstroth έχει 6.720 κελιά στην κηρήθρα του. Αν υποθέσουμε ότι μια κυψέλη αποτελείται από δύο σώματα (δηλαδή 20 κηρήθρες συνολικά), τότε έχουμε στη διάθεσή μας 134.400 κελιά. Προφανώς, όλα αυτά τα κελιά δεν περιέχουν μόνο αυγά μελισσών. Στο πάνω σώμα υπάρχει συνήθως λίγο μέλι, κελιά με γύρη ή και άδεια κελιά.

Σε μια ιδανική περίπτωση, θεωρητικά θα μπορούσαν να γεννιούνται 100.000 μέλισσες κάθε 21 ημέρες. Αν υπολογίσουμε τη διάρκεια ζωής της εργάτριας στις 45 ημέρες, θα έπρεπε να υποθέσουμε ότι στην κυψέλη μπορούν να συνυπάρχουν ταυτόχρονα 200.000 μέλισσες, δηλαδή περίπου 20 κιλά ζωντανό βάρος. Αυτό το νούμερο ακούγεται υπερβολικό. Όμως, το μισό αυτού, δηλαδή 100.000 μέλισσες (10 κιλά βάρος), είναι ένα απόλυτα πιθανό και εφικτό νούμερο για ένα ισχυρό μελίσσι. Και είναι ακριβώς αυτές οι μέλισσες που αποδεικνύονται εξαιρετικά προσοδοφόρες στην πράξη.

Το παράδειγμα του εργοστασίου: Γιατί το μεγάλο μελίσσι κερδίζει

Το μόνο παράπονο ή κατηγορία που μπορεί να προσάψει κανείς σε αυτές τις δυνατές αποικίες είναι ότι καταναλώνουν περισσότερες προμήθειες (μέλια) κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Μπορούμε όμως να το θεωρήσουμε αυτό πραγματικό μειονέκτημα; Κατά τη γνώμη μου, όχι.

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα από την οικονομία:
Σε ένα εργοστάσιο με 100 εργάτες, θα πληρωθούν «Χ» μισθοί και υποχρεώσεις για να πάρουμε μια απόδοση «R». Σε ένα εργοστάσιο με 200 εργάτες, θα πληρωθούν διπλάσιοι μισθοί (2Χ), αλλά η απόδοση της παραγωγής θα είναι τουλάχιστον διπλάσια.

Στην πραγματικότητα, το παράδειγμα του εργοστασίου υπολείπεται της μελισσοκομικής πραγματικότητας και αδικεί τις μέλισσες. Στα μελίσσια η εξίσωση είναι ακόμα πιο εντυπωσιακή: γνωρίζουμε από σταθερές παρατηρήσεις ότι μια αδύνατη ή μέτρια αποικία δεν αποδίδει σχεδόν τίποτα (ή δίνει ελάχιστο μέλι), ενώ μια καλή, δυνατή αποικία με πολύ πληθυσμό αποδίδει τρεις ή τέσσερις φορές περισσότερο μέλι από το κανονικό!

Για το λόγο αυτό, δέχομαι με μεγάλη επιφύλαξη τους συλλογισμούς και τα συμπεράσματα του κ. Lach. Έχοντας πληρέστερη πληροφόρηση και γνωρίζοντας καλά στην πράξη τη δύναμη που δίνει το πλήθος των μελισσών, συνιστώ ανεπιφύλακτα στους μελισσοκόμους να συντηρούν στα μελισσοκομεία τους μόνο πολύ δυνατά μελίσσια. Να εκλέγουν προσεκτικά τις βασίλισσές τους και, αν υπάρχει ανάγκη, να φέρνουν δοκιμασμένο γενετικό υλικό ακόμα και από το εξωτερικό. Μόνο όταν όλες αυτές οι συνθήκες ενωθούν, μπορούμε να έχουμε την επιτυχία που όλοι μας επιθυμούμε.

Τα 3 χρυσά βήματα για κάθε μελισσοκόμο

Η παραγωγή μας εξαρτάται άμεσα από τρεις πυλώνες: την υγεία των μελισσοσμηνών, τις καλές βασίλισσες και τις κατάλληλες μελισσοβοσκές. Γι' αυτόν τον λόγο, φροντίστε πάντα τα εξής:

1. Βεβαιωθείτε για την υγιεινή κατάσταση των μελισσών σας: Ελέγχετε συχνά το μελισσοκομείο σας. Αν διαπιστώσετε ότι η υγεία τους έχει κλονιστεί στο ελάχιστο, εφαρμόστε αμέσως την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.
2. Βεβαιωθείτε για την κατάσταση των βασιλισσών σας: Η βασίλισσα είναι η μηχανή της κυψέλης. Φροντίστε να αντικαθιστάτε τις γηρασμένες βασίλισσες ώστε να έχετε πάντα νέες, υγιείς και άκρως παραγωγικές μάνες.
3. Μάθετε καλά τις μελισσοβοσκές της περιοχής σας: Μελετήστε τα φυτά, τα δέντρα και τις εκτάσεις γύρω σας, ώστε να γνωρίζετε πότε και πού πρέπει να μεταφέρετε τα μελίσσια σας για να εκμεταλλευτείτε στο έπακρο τις ανθοφορίες και τις μελιτώσεις.

Melissocosmos ελάτε να γνωρίσουμε τον μαγικό κόσμο των μελισσών

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του άρθρου μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνει αναφορά πως ανήκει στον Melissocosmos με ενεργό link...

📢 Κοινοποιήστε το άρθρο