Στις γεμάτες θυμάρι πλαγιές των κυκλαδίτικων νησιών, εκεί όπου το Αιγαίο σμίγει με τον ήχο των μελισσιών, η ελληνική μελισσοκομία σκάρωνε ανέκαθεν πατέντες γεμάτες σοφία. Πριν η βιομηχανική εποχή φέρει στα εργαστήριά μας τους σύγχρονους, ανοξείδωτους μελιτοεξαγωγείς, οι παλιοί μελισσοκόμοι επιστράτευαν τη μηχανική του ξύλου και την εφευρετικότητα του νου. Ένα τέτοιο, σχεδόν ξεχασμένο κειμήλιο της αγροτικής μας κληρονομιάς είναι και ο παραδοσιακός κοχλιοειδής μελιτοεξαγωγέας της Σύρου. Μια συσκευή-σταθμός, που καταγράφηκε με κάθε λεπτομέρεια στο Παρίσι το 1790 από τον ξακουστό Λεβαντίνο ιερέα αββά Della Rocca στο μνημειώδες σύγγραμμά του “Traité complet sur les abeilles”, διασώζοντας την πρωτοποριακή μέθοδο διαχείρισης των μελισσιών στο αρχιπέλαγος. Μόνο το σχέδιο αυτού του μηχανήματος σώζεται σήμερα από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη όπου και το εντοπίσαμε. Με τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας, ο melissocosmos προσπάθησε να αναπαραστήσει τρισδιάστατα αυτό το ιστορικό εργαλείο στην αρχική του μορφή, ζωντανεύοντας τις ξεθωριασμένες γραμμές των παλιών χειρογράφων.
Από το Χαρτί στην Αναπαράσταση: Η Ανατομία του Μηχανισμού
Το ιστορικό προσχέδιο του 1790, όπως αποτυπώνεται στα αυθεντικά διαγράμματα, παίρνει ξανά σάρκα και οστά αποκαλύπτοντας έναν στιβαρό, χειροκίνητο μηχανισμό κατασκευασμένο εξολοκλήρου από υλικά της νησιωτικής γης.
Η καρδιά της συσκευής αποτελείται από τον στιβαρό ξύλινο σκελετό που στηρίζει με απόλυτη σταθερότητα όλη τη δομή, καθώς και τον μεγάλο κοχλία στο επάνω μέρος που αποτελεί το κλειδί για τη μεταφορά της δύναμης. Ακριβώς από κάτω βρίσκεται το πιεστικό τμήμα, μια επίπεδη ξύλινη επιφάνεια που κατεβαίνει ομοιόμορφα, ενώ στη βάση δεσπόζει η λεκάνη συλλογής όπου συγκεντρώνεται το πολύτιμο νέκταρ της κυψέλης.
Οι Κυψέλες και οι Παραδοσιακές Μέθοδοι Τρύγου των Συριανών
Η μελισσοκομική καθημερινότητα εκείνης της εποχής στη Σύρο βασιζόταν σε μια ποικιλία από τύπους κυψελών, προσαρμοσμένων στα υλικά που προσέφερε το περιβάλλον. Οι μελισσοκόμοι φιλοξενούσαν τα σμήνη τους είτε μέσα σε ειδικά διαμορφωμένες κοιλότητες σε μάντρες (τα λεγόμενα μελισσόσπιτα ή θυρίδες), είτε σε ξύλινες, πήλινες (υποδοχές ή σιφνέικα πιθάρια) αλλά και πλεκτές κυψέλες από λυγαριά και καλάμι. Για να πάρουν το μέλι, εφάρμοζαν δύο διαφορετικές στρατηγικές διαχείρισης. Η πρώτη και πιο ήπια μέθοδος ήταν το λεγόμενο κούρεμα, όπου οι Συριανοί μελισσοκόμοι κούρευαν με μαχαίρια μόνο τις εξωτερικές άκρες των κηρηθρών που ήταν γεμάτες με ώριμο μέλι. Με αυτόν τον τρόπο, άφηναν ανέπαφα τα τμήματα της κηρήθρας που είχαν τον γόνο αλλά και επαρκές μέλι, επιτρέποντας στο μελίσσι να ξεχειμωνιάσει με ασφάλεια. Η δεύτερη, πιο ριζοσπαστική μέθοδος, προέβλεπε ότι ορισμένοι παραγωγοί επέλεγαν να καταστρέψουν ολοσχερώς το ένα τρίτο των μελισσιών τους κάθε χρόνο για να τρυγήσουν όλο το μέλι τους, αφήνοντας το υπόλοιπο κοπάδι εντελώς ήσυχο. Την επόμενη άνοιξη, οι άδειες κυψέλες που προέκυπταν από αυτή τη διαδικασία κατοικούνταν ξανά από νέα σμήνη (αφεσμούς) που έπιαναν οι μελισσοκόμοι, ανανεώνοντας έτσι τον πληθυσμό του μελισσοκομείου τους.
Πώς Λειτουργούσε: Το Ταξίδι του Μελιού Βήμα-Βήμα
Σε αντίθεση με τους σημερινούς μελιτοεξαγωγείς που χρησιμοποιούν τη φυγόκεντρο δύναμη, ο μελιτοεξαγωγέας της Σύρου βασιζόταν αποκλειστικά στη μηχανική πίεση. Η διαδικασία απαιτούσε υπομονή, σταθερό χέρι και απόλυτο σεβασμό στο προϊόν.
Ψηφιακή αναπαράσταση του μελιτοεξαγωγέα της Σύρου από τον Melissocosmos.
Αρχικά, οι μελισσοκόμοι τοποθετούσαν τις γεμάτες κηρήθρες προσεκτικά μέσα στο ξύλινο δοχείο του μηχανισμού. Στη συνέχεια, ο χειριστής άρχιζε να γυρίζει χειροκίνητα τον μεγάλο ξύλινο κοχλία που λειτουργούσε σαν βίδα, αναγκάζοντας το πιεστικό τμήμα να χαμηλώνει σταθερά και να ασκεί ελεγχόμενη πίεση. Η συμπίεση αυτή ανάγκαζε το μέλι να σπάσει τα σφραγισμένα κελιά και να απελευθερωθεί. Το παχύρρευστο, χρυσαφένιο μέλι έρεε προς τα κάτω με τη βοήθεια της βαρύτητας, περνούσε μέσα από τη βάση και συγκεντρωνόταν στη λεκάνη συλλογής, από όπου τελικά διοχετευόταν σε δοχεία για αποθήκευση.
Ποια Εποχή Χρησιμοποιούνταν;
Αυτός ο τύπος μελιτοεξαγωγέα με κοχλία μεσουράνησε κατά τον 18ο αιώνα και παλαιότερα, σε μια εποχή που η μελισσοκομία στις Κυκλάδες αποτελούσε βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας και επιβίωσης. Η χρήση του γινόταν κατά τον θερινό τρύγο, συνήθως στα τέλη του καλοκαιριού, όταν το περίφημο θυμαρίσιο μέλι της Σύρου είχε ωριμάσει πλήρως μέσα στις κυψέλες και η υψηλή θερμοκρασία του περιβάλλοντος βοηθούσε το μέλι να ρέει πολύ πιο εύκολα κατά τη διαδικασία της συμπίεσης.
Σήμερα λοιπόν
Melissocosmos ελάτε να γνωρίσουμε τον μαγικό κόσμο των μελισσών
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου