Του κ. M. Louveaux
Διευθυντού του Γαλλικού Μελισσοκομικού Σταθμού Bures-sur-Yvette
Διευθυντού του Γαλλικού Μελισσοκομικού Σταθμού Bures-sur-Yvette
Η έκκριση νέκταρος είναι ένα φαινόμενο παράξενο και πολύ δύσκολο να μελετηθεί. Μπορούμε να πούμε γι' αυτό αρκετά πράγματα, γιατί έχει μελετηθεί από πολλούς ερευνητές και με πολύ διαφορετικές μεθόδους.
Η δυσκολία μέτρησης της νεκταρικής παραγωγής
Η νεκταρική παραγωγή ενός άνθους υπολογίζεται σε χιλιοστόγραμμα είτε τμήμα χιλιοστογράμμων. Για να μελετηθεί, απαιτείται υλικό και τεχνική προσαρμοσμένη σε τόσο μικρές ποσότητες υλικού. Πρέπει επίσης να μπορέσει να μετρηθεί το ποσοστό σε νερό, για να καθορισθεί το βάρος της ξερής ύλης, γιατί η περιεκτικότητα του νέκταρος σε ζάχαρο κυμαίνεται πολύ και δεν φτάνει μόνο να μετρηθεί ο όγκος του υγρού. Οι μέθοδοι πρέπει να είναι ακριβείς, γιατί σε τόσο μικρές ποσότητες μπορούν να γίνουν λάθη, που έχουν σημασία. Για να δώσουμε μια ιδέα της υπομονητικής εργασίας, που παρουσιάζει η μελέτη της νεκταροφόρης εκκρίσεως, μπορούμε ν' αναφέρουμε τις έρευνες του Michel Gonnet στον πειραματικό Μελισσοκομικό Σταθμό του Μοντφαβέ. Εργαζόμενα εκεί 2 είτε 3 πρόσωπα, στην ανθοφορία της λεβαντίνης, με 8 ώρες κάθε μέρα, το συνεργείο αυτό μπόρεσε να μαζέψει μερικά κυβικά εκατοστόμετρα νέκταρος κάθε ποικιλίας από χιλιάδες ανθέων.
Παράγοντες που επηρεάζουν την έκκριση νέκταρος
Η νεκταροφόρος έκκριση εξαρτάται από τη φύση του εδάφους, που εξηγεί τις διαφορές της κρίσεως, που γίνεται από τους μελισσοκόμους για μερικά φυτά. Αλλ' αυτή εξαρτάται επίσης πολύ από τη θερμοκρασία, από την έκθεση στον ήλιο, από την ηλιακή ακτινοβολία, από την υγρασία του αγέρα και της λιπάνσεως που έγινε, όταν πρόκειται για καλλιεργούμενα φυτά. Από το άλλο μέρος οι διάφοροι παράγοντες, που επιδρούνε για την έκκριση νέκταρος, δεν επιδρούνε με τον ίδιο τρόπο πάνω σ' όλα τα φυτά, τόσο διαφορετικά, ώστε είναι αδύνατο να βγούνε από τη δουλειά αυτή κανόνες απόλυτα γενικοί. Για παράδειγμα είναι γνωστό ότι ο βαθμός τής θερμοκρασίας, σύμφωνα με τον οποίο γίνεται η έκκριση νέκταρος, δεν επενεργεί με τον ίδιο τρόπο σ' όλα τα φυτά.
Η επίδραση των λιπασμάτων στην ανθοφορία
Η ενέργεια των λιπασμάτων στη νεκταροφόρη έκκριση φαίνεται σημαντική. Ένα λίπασμα με ποτάσσα είναι γενικά ευνοϊκό, ενώ ένα λίπασμα πολύ αζωτούχο δεν είναι ευνοϊκό. Πρέπει επίσης να πάρουμε υπ' όψη το γεγονός ότι ένα ισορροπημένο λίπασμα ευνοεί την ανάπτυξη του φυτού, ο αριθμός των φύλλων αυξάνει, όπως και η ποσότητα του εκκρινομένου νέκταρος.
Η πολυπλοκότητα των μελετών στο φυσικό περιβάλλον
Μπορούμε γενικά να πούμε ότι βρισκόμαστε μπροστά σ' ένα φαινόμενο, που είναι τόσο περίπλοκο και που εξαρτάται από τόσους παράγοντες, ώστε είναι αδύνατο να βγάλουμε γενικούς νόμους. Δεν μπορούμε ν' αυξήσουμε τις γνώσεις μας παρά με πολλές μελέτες, πού να επιτρέπουν ν' απομονώσουμε την ιδιαίτερη επίδραση κάθε παράγοντος. Τέτοιες μελέτες δεν είναι δυνατές στη φύση, γιατί στην περίπτωση αυτή όλοι οι εξωτερικοί παράγοντες ενεργούν μαζί και δεν μπορούν να ελεγχθούν.
Η λύση του φυτοτρόνου στις μελισσοκομικές έρευνες
Θα έπρεπε να μπορέσουμε να επιδιώξουμε τις έρευνες μέσα σ' ένα «φυτοτρόν». Φυτότρον ονομάζεται ένα «εργοστάσιο δημιουργίας κλιμάτων» για να επαναλάβουμε μίαν επινοηθείσα ονομασία. Το φυτότρον είναι τρόπον τινά ένα σύνολο θερμοκηπίων και περιβόλων με κανονική θερμοκρασία, όπου μπορούν να φυτρώσουν τα πιο διαφορετικά φυτά με τις πιο καλά γνωστές συνθήκες θερμοκρασίας, φωτισμού και υγρασίας. Επίσης ελέγχεται η μεταλλική τροφοδοσία, αντικαθιστώντας το έδαφος με αδρανές υλικό, στο οποίο κυκλοφορούν θρεπτικές διαλύσεις. Όλα τα ζωικά ή βακτηριακά παράσιτα, εννοείται, εκμηδενίζονται.
Δυστυχώς ο αριθμός διαθεσίμων φυτοτρών στη Γαλλία είναι πολύ περιορισμένος. Από το άλλο μέρος, η εγκατάστασις δεν αξίζει τίποτε χωρίς τους επιστήμονες, μηχανικούς και τεχνικούς, ικανούς να το θέσουν σε λειτουργία και να εφαρμόζουν ένα ικανοποιητικό πρόγραμμα ερευνών. Αυτό εξηγεί γιατί τα φυτότρονα, των οποίων η εγκατάστασις κοστίζει πολύ, χρησιμοποιούνται για τη μελέτη των προβλημάτων της φυσιολογίας της βλαστήσεως και τα οποία θεωρούνται πιο σπουδαία από τη νεκταροφόρη έκκριση.
Η νεκταροφόρη παραγωγή
Πρέπει να κάνωμε μια διάκριση μεταξύ της νεκταροφόρους εκκρίσεως και της νεκταροφόρης παραγωγής. Η έκκριση είναι ένα φαινόμενο, που προκαλείται από τη φυσιολογία του φυτού και η οποία, όπως λέχθηκε παραπάνω, δεν μπορεί να μελετηθή με ακρίβεια, παρά με συνθήκες αυστηρά ελεγχόμενες. Η νεκταροφόρη παραγωγή μπορεί να μελετηθή μέσα στη φύση, απάνω στο έδαφος, αλλά μ' ένα περιθώριο πολύ σημαντικής αβεβαιότητας. Υπάρχουν μέθοδοι που μπορούν να εκτιμήσουν τη νεκταροφόρη παραγωγή ενός εκταρίου της αγριοκράμβης είτε του λευκού τριφυλλιού αλλά πρέπει να ξέρωμε ότι αυτές οι μέθοδοι μπορούν να δίνουν εκτιμήσεις κατά προσέγγιση. Έτσι, σύμφωνα με τους συγγραφείς, θα μάθωμε ότι ένα εκτάριο λευκού τριφυλλιού δίνει 70, είτε 100, είτε 150, είτε 200 κιλά μελιού. Σε μερικές περιπτώσεις, οι εκτιμήσεις διαφέρουν με σχέση 1 προς 10. Υπάρχει λοιπόν μια μεγάλη διαφορά εκτιμήσεως και δεν πρέπει να δώσωμε στους μεγάλους αριθμούς παρά μια σημασία απλώς ενδεικτική.
Δυνατότητες βελτίωσης της παραγωγής
Μ' αυτές τις συνθήκες, μπορούμε να βελτιώσωμε τη νεκταροφόρη παραγωγή σ' ένα τόπο είτε σε μια περιοχή;
Ατομικά, δηλ. μ' ένα μόνο μελισσοκόμο είναι μηδαμινές οι δυνατότητες. Όπως ο ψαράς γυρεύει να ρίχνη το δίχτυ του όπου υπάρχουν πολλά ψάρια, έτσι και ο μελισσοκόμος γυρεύει μέρη, που ταιριάζουν καλύτερα στην εγκατάσταση του μελισσοκομείου του, αλλά δεν μπορεί να επιδράση περισσότερο στην παραγωγή νέκταρος, όπως και ο ψαράς στο πλήθος των ψαριών.
Αντίθετα στο ομαδικό επίπεδο μπορεί να γίνη μια ενέργεια. Όταν μια διεύθυνση είτε μια τοπική ομάδα παίρνει μια απόφαση για την εκμετάλλευση του εδάφους με αναδασμούς, με αναδασώσεις είτε για αγροτικό προσανατολισμό, προκύπτει γενικά απ' αυτό μια επίδραση γρήγορη είτε αργότερα στην παραγωγή των κυψελών. Θα μπορούσαμε ν' αυξήσωμε τα παραδείγματα και να δείξωμε ότι η εκλογή ιδιαίτερου δένδρου για την αναδάσωση είτε για τη φύτευση εκτάσεων με πράσινο έχει μίαν επίδραση στη μελισσοκομία (1).
Ο ρόλος της φυτικής επιλογής
Υπάρχει επίσης ένας τομεύς, στον οποίο οι λαμβανόμενες αποφάσεις από τις αρχές έχουν αντανάκλαση στη νεκταρική παραγωγή· είναι ο τομεύς της φυτικής επιλογής. Πάντα οι γενετιστές δημιουργούν καινούργιες ποικιλίες αγριοκράμβης, τριφυλλιού, ηλίανθου, μηδικής κ.τ.λ. Μερικές απ' αυτές τις νέες ποικιλίες προορίζονται για λαμπρό μέλλον. Αυτές θα χρησιμοποιηθούν σε απέραντες εκτάσεις. Ανάλογα με το μέτρο, που θα είναι είτε δεν θα είναι καλοί παραγωγοί νέκταρος αυτές οι ποικιλίες θα έχουν και ενδιαφέρον μελισσοκομικό. Ο γενετικός παράγοντας μπορεί να έχη μεγάλη σημασία· το βλέπομε καθαρά με τις ποικιλίες της αγριοκράμβης είτε του ηλίανθου. Όλες οι ποικιλίες δεν έχουν τις ίδιες ιδιότητες.
Είναι βέαια ότι αν οι γενετιστές ήθελαν να διαλέγουν φυτά πολύ μελισσοτροφικά, θα μπορούσαν να το επιτύχουν, αφού έχουν λύσει πιο δύσκολα προβλήματα. Δυστυχώς η νεκταροφόρη παραγωγή δεν έχει παρθεί ποτέ σοβαρά υπ' όψη στα προγράμματα της επιλογής εκτός ίσως σε μερικές Ανατολικές χώρες για τον ηλίανθο, όπου έχουν εξακριβώσει ότι οι πιο μελισσοτροφικές ποικιλίες είχαν τις καλύτερες αποδόσεις σε σπόρους, που εξηγείται από καλύτερη επικονίαση που είχαν.
Οι μελισσοτροφικές καλλιέργειες
Είναι μια πολύ φυσική τάση στο μελισσοκόμο, ιδιοκτήτη μιας εκτάσεως, μεγάλης είτε μικρής, να καλλιεργήση μελισσοτροφικά φυτά. Ο πρωτόπειρος πιστεύει γενικά ότι η καλλιέργεια μερικών δεκάδων ποδών δενδρολιβάνου είτε λεβάντας θα επιτρέψη να κάνη μια συγκομιδή μελιού. Πρέπει κάθε χρόνο να βγάλωμε από την απάτη αρκετόν αριθμό αρχαρίων στη μελισσοκομία, που αναλαμβάνουν την καλλιέργεια μελισσοτροφικών φυτών για ένα κερδοσκοπικό σκοπό, νά νομίζουν δηλ. ότι από τα λίγα άνθη που καλλιεργούν, θα έχουν και ικανοποιητική μελισσοκομική απόδοση. Βέαια παρουσιάζει ενδιαφέρον να βλέπωμε τις μέλισσες να εργάζωνται απάνω στα άνθη του κήπου· ακόμα πιό ενδιαφέρον να συστήσωμε ένα κήπο βοτανικό από μελισσοτροφικά φυτά, που επιτρέπει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Δυστυχώς αυτό δεν φτάνει για να γίνη μια συγκομιδή μελιού. Μια κυψέλη εργάζεται σ' επιφάνεια, που υπολογίζεται σε 400 ως 1.000 εκτάρια. Θα έπρεπε να μεταβάλλωμε σε μελισσοτροφικές καλλιέργειες τουλάχιστο μερικές δεκάδες εκταρίων, για να προκαλέσωμε μια εκμετάλλευσιμη μελιτοφορία. Ως τώρα, οι πιό αισιόδοξες καλλιέργειες έδειξαν ότι οι καλλιέργειες για ένα αποκλειστικά και μόνο μελισσοτροφικό σκοπό, δεν είναι αποδοτικές.
Η πρόβλεψη των μελιτοφοριών
Πρόκειται για ένα αντικείμενο, που ενδιαφέρει πολύ τους μελισσοκόμους. Σ' αυτό το ζήτημα οι ελπίδες είναι σοβαρώτερες και μάλιστα βρίσκονται στις αρχές τής πραγματοποιήσεως. Είναι γνωστό τώρα ότι μπορούμε να προβλέψωμε μερικές μελιτοφορίες, κυρίως των κωνοφόρων, με την παρατήρηση των πληθυσμών των αφίδων, παραγωγών μελούρας. Αλλ' εις τον τομέα αυτόν, η πρόβλεψη δεν είναι ποτέ ολότελα ασφαλής· μπορούμε να κάνωμε μια ορθή κρίση για μελιτοφορία, αλλ' ένα απρόβλεπτο γεγονός μπορεί να μεταβάλη τα προγνωστικά μας. Μπορούμε να πούμε αρκετόν καιρό πρό της μελιτοφορίας ότι οι πληθυσμοί των αφίδων είναι είτε δεν είναι επαρκείς· όταν υπάρχουν μεγάλοι πληθυσμοί, δεν είναι δυνατό να βεβαιώσωμε ότι δεν θα αποδεκατισθούν μέσα σέ μερικές ώρες από μια θύελλα, που θα εκμηδενίση ολότελα τις ελπίδες της συγκομιδής· Όταν υπάρχει ανεπαρκής πληθυσμός μπορούμε αντίθετα να βεβαιώσωμε ότι δεν θα υπάρχη μελιτοφορία·
Το πρόβλημα λοιπόν είναι διπλό· προβλέψεις για τα φυτά και προβλέψεις μετεωρολογικές μπροστά από περισσότερο είτε λιγώτερο χρόνο. Το πρόβλημα των μετεωρολογικών προβλέψεων έκανε, στα τελευταία χρόνια, σπουδαίες προόδους από το γεγονός της χρησιμοποιήσεως των δορυφόρων, που αναμεταδίδουν πολύ ακριβείς εικόνες του συννεφώδους καλύμματος απάνω σ' όλη τη γη.
Η πρόβλεψη μελιτοφοριών μπροστά από μια βδομάδα είναι πολύ περισσότερο πιθανή παρά άλλοτε αλλ' η πρόβλεψη για μακρό χρόνο παραμένει ακόμα ακαθάριστη. Από το άλλο μέρος οι προβλέψεις με καθαρώς τοπικό χαρακτήρα παραμένουν αδύνατες. Η τοπική θύελλα, που σέ μια ώρα καταστρέφει μια συγκομιδή σ' έκταση μερικών δεκάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, παραμένει απρόβλεπτη.
M. Louveaux
(1) Αυτή η σύσταση ακριβώς είναι εκείνη που πρέπει, με τις σημερινές συνθήκες της αναδασώσεως, να εφαρμοσθή στην Ελλάδα.
Ψηφιοποίηση και μεταφορά κειμένου Melissocosmos
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου