Η φύση της μέλισσας είναι συνυφασμένη με την απόλυτη πειθαρχία, την εργατικότητα και την αυτοθυσία για το κοινό καλό. Καθώς το φθινόπωρο προχωρά και οι πρώτες χειμωνιάτικες παγωνιές κάνουν την εμφάνισή τους, μέσα στη σκοτεινή κοινωνία της κυψέλης λαμβάνεται μια απόφαση εξαιρετικά σκληρή, αλλά ζωτικής σημασίας για την επιβίωση του σμήνους. Πρόκειται για το φαινόμενο που στην παραδοσιακή μελισσοκομική γλώσσα ονομάζεται κλάμα του κηφήνα ή έξωση των κηφήνων, μια συγκλονιστική διαδικασία που αποδεικνύει ότι στο μελίσσι δεν υπάρχει χώρος για συναισθηματισμούς όταν διακυβεύεται το μέλλον της αποικίας.
Η Ώρα της Μεγάλης Έξωσης
Όταν αρχίζουν τα κρύα, το μελίσσι προχωρά σε έναν αυστηρό έλεγχο του πληθυσμού του. Οι εργάτριες, που όλο το καλοκαίρι φρόντιζαν και έτρεφαν τους κηφήνες, αλλάζουν ξαφνικά συμπεριφορά. Οι εργάτριες φύλακες της εισόδου παρατάσσονται και αρχίζουν να σπρώχνουν με τη βία τους κηφήνες έξω από την κυψέλη, απαγορεύοντάς τους αυστηρά την επανείσοδο. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται για να περιοριστούν τα περιττά στόματα κατά τη διάρκεια του χειμώνα και να εξοικονομηθούν οι πολύτιμες προμήθειες μελιού που απαιτούνται για την επιβίωση του υπόλοιπου σμήνους και της βασίλισσας.
Ο κηφήνας τον χειμώνα δεν έχει κανέναν ουσιαστικό ρόλο στην αποικία. Η ανατομία και η βιολογία του δεν του επιτρέπουν να συλλέξει τις λιγοστές προμήθειες από τα χειμωνιάτικα άνθη, δεν μπορεί να παράγει βασιλικό πολτό για να ταΐσει γόνο, ούτε συμμετέχει στη διαδικασία της τροφάλξης καθώς δεν υπάρχει εισροή νέου νέκταρος. Η μοναδική χρησιμότητα των κηφήνων είναι η γονιμοποίηση των νέων βασιλισσών, μια διαδικασία που υπό φυσιολογικές συνθήκες σταματά εντελώς κατά τους χειμερινούς μήνες.
Η Αποδοχή της Μοίρας στη Σανίδα Πτήσης
Το θέαμα κατά τη διάρκεια της έξωσης είναι βαθιά συγκινητικό για κάθε μελισσοκόμο που παρατηρεί τα μελίσσια του. Οι εκδιωχθέντες κηφήνες κάνουν μερικές απεγνωσμένες προσπάθειες να περάσουν ξανά την πύλη της κυψέλης. Όταν όμως αντιληφθούν τη σθεναρή άρνηση των φρουρών, σταματούν κάθε προσπάθεια. Κάθονται υπομονετικά και ακίνητοι πάνω στη σανίδα πτήσεως, μαζεύονται ο ένας δίπλα στον άλλο και αποδέχονται βουβά το μοιραίο τέλος τους από το κρύο και την πείνα. Αυτή η εικόνα της βουβής αναμονής γέννησε τον όρο κλάμα των κηφήνων.
Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι αν κάποια κυψέλη στο μελισσοκομείο είναι ορφανή και διαθέτει βασιλοκέλια ή αγονιμοποίητες βασίλισσες, τότε οι κηφήνες εκεί παραμένουν καλοδεχούμενοι. Το σμήνος αναγνωρίζει ότι τα καθήκοντά τους κρίνονται ακόμα πολύτιμα και τους κρατά.
Η Ανατροπή των Δεδομένων από τη Βαρρόα
Για χιλιάδες χρόνια, ο φυσικός αυτός κύκλος λειτουργούσε ρολόι. Εδώ και λίγες δεκαετίες όμως, η εμφάνιση του παρασίτου βαρρόα έχει ανατρέψει τα πάντα στη μελισσοκομία. Στις μέρες μας, η θνησιμότητα των βασιλισσών κατά τη διάρκεια του χειμώνα ή αργά το φθινόπωρο είναι ένα συχνό και διόλου αμελητέο φαινόμενο. Πολύ συχνά οι μελισσοκόμοι βρίσκονται αντιμέτωποι με παρθένες βασίλισσες μέσα στην καρδιά του χειμώνα. Οι ήπιες θερμοκρασίες που φέρνει η κλιματική αλλαγή επιτρέπουν τις πτήσεις, όμως η παντελής απουσία κηφήνων οδηγεί μαθηματικά στο να γίνουν αυτές οι βασίλισσες αρρενοτόκες, καταδικάζοντας το μελίσσι.
Η σύγχρονη μελισσοκομική πρακτική απαιτεί νέες λύσεις για τις νέες αυτές συνθήκες. Αν εντοπίσουμε ένα ή περισσότερα αρρενοτόκα μελίσσια στο μελισσοκομείο μας κατά το φθινόπωρο, δεν πρέπει να τα απορρίψουμε. Αντίθετα, πρέπει να τα φροντίσουμε σχολαστικά με σωστή καταπολέμηση της βαρρόα και τροφοδοσία, ώστε να διατηρηθούν ζωντανά για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα. Με τους κηφήνες αυτούς παρόντες, αν προκύψει ανάγκη σε μια ηλιόλουστη χειμωνιάτικη ημέρα, η νέα μας βασίλισσα θα έχει την ευκαιρία να γονιμοποιηθεί.
Μια Βασίλισσα Ανάγκης είναι Λύση Επιβίωσης
Στο εύλογο ερώτημα πολλών μελισσοκόμων για το τι είδους ποιότητας θα είναι μια βασίλισσα που γονιμοποιείται μέσα στο καταχείμωνο, η απάντηση είναι ξεκάθαρη. Θα πρόκειται για μια βασίλισσα ανάγκης. Σκοπός της δεν είναι να χτίσει ένα μελίσσι παραγωγικό για τρύγο, αλλά να κρατήσει την αποικία ζωντανή με φρέσκο γόνο μέσα στη δύσκολη περίοδο. Αντικαθιστώντας τη με μια νέα, ποιοτική βασίλισσα τον επόμενο Απρίλιο, θα καταφέρουμε να έχουμε ένα απόλυτα παραγωγικό μελίσσι για την ερχόμενη σεζόν, γλιτώνοντας μια απώλεια.
Έτσι λοιπόν...
Το κλάμα του κηφήνα παραμένει ένα από τα πιο υποβλητικά μαθήματα της φύσης, όμως ο σύγχρονος μελισσοκόμος οφείλει να βλέπει πέρα από το ένστικτο των μελισσών. Η διατήρηση και η φροντίδα των κηφήνων για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αποτελεί πλέον στρατηγική επιλογή επιβίωσης για το σύγχρονο μελισσοκομείο. Κατανοώντας τις νέες προκλήσεις και προσαρμόζοντας τις τεχνικές μας, μπορούμε να μετατρέψουμε μια παλιά απώλεια σε μια μελλοντική επιτυχία, εξασφαλίζοντας την υγεία και την βιωσιμότητα των μελισσιών μας.
Melissocosmos ελάτε να γνωρίσουμε τον μαγικό κόσμο των μελισσών
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου