Μια ακόμα μελισσοκομική χρονιά έφτασε στο τέλος της, συνάδελφοι, και ο Νοέμβριος σηματοδοτεί την περίοδο όπου το σμήνος θα σταματήσει σταδιακά κάθε εξωτερική δραστηριότητα. Είναι ο μήνας που η αποικία ξεκινά να ξεκουράζεται, γεγονός που απαιτεί εξειδικευμένους μελισσοκομικούς χειρισμούς Νοεμβρίου από την πλευρά μας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα μελίσσια θα ξεγονέψουν και οι βασίλισσες θα σταματήσουν οριστικά τις γέννες τους.
Αυτή η διακοπή της γέννας αναμένεται να συμβεί περίπου στα μέσα Νοεμβρίου στην πλειονότητα των περιοχών. Εξαίρεση αποτελούν ορισμένες νότιες και παραθαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας, όπως η Δυτική Στερεά Ελλάδα, η Πελοπόννησος, τα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη, αλλά και η Κύπρος. Σε αυτά τα μέρη το φαινόμενο μετατοπίζεται για τον Δεκέμβριο, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις τα μελίσσια κρατάνε λίγο γόνο καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που επικρατούν.
Η Περίοδος της Ημιχειμέριας Νάρκης
Όταν τα μελίσσια ξεγονιάσουν πλήρως, θα παραμείνουν χωρίς καθόλου γόνο μέχρι τις 15 Ιανουαρίου περίπου. Τότε, με την έλευση των αλκυονίδων ημερών, οι βασίλισσες θα ξεκινήσουν εκ νέου τη γέννα τους. Μέχρι να συμβεί αυτό, οι μέλισσες μειώνουν στο ελάχιστο τις μετακινήσεις τους και πέφτουν σε ένα είδος ημιχειμέριας νάρκης. Δεν πετάνε συχνά, ενώ ακόμα και κατά την επιθεώρηση μελισσιών, διαπιστώνουμε ότι κινούνται ελάχιστα και κουνάνε τα φτερά τους πολύ αδύναμα.
Η Δημιουργία και η Λειτουργία της Μελισσόσφαιρας
Αυτή ακριβώς είναι η στιγμή που το σμήνος θα σχηματίσει τη λεγόμενη μελισσόσφαιρα για να αντιμετωπίσει το κρύο. Η μελισσόσφαιρα είναι μια συμπαγής, ζωντανή μπάλα από μέλισσες, η οποία έχει ως σκοπό να παράγει και να διατηρεί την απαραίτητη θερμοκρασία για την επιβίωση της αποικίας και το σωστό ξεχειμώνιασμα των μελισσιών. Μέσα σε αυτή τη δομή, οι μέλισσες συνωστίζονται και αλλάζουν διαρκώς θέση με απόλυτη οργάνωση. Εκείνες που βρίσκονται στο εξωτερικό στρώμα μετακινούνται προς τα μέσα για να ζεσταθούν, ενώ οι εσωτερικές βγαίνουν προς τα έξω, εξασφαλίζοντας την προστασία ολόκληρου του πληθυσμού.
Το Φαινόμενο του Κόψαρου και το Κλάμα του Κηφήνα
Στις αρχές του μήνα παρατηρούμε επίσης ότι οι εργάτριες απομονώνουν και διώχνουν τους κηφήνες έξω από την κυψέλη, καθώς τους θεωρούν πλέον περιττούς για τη χειμερινή διαβίωση. Αποτελεί βασικό κανόνα ότι αν ένα μελίσσι είναι ορφανό, διατηρεί τους κηφήνες του ώστε να υπάρχει δυνατότητα γονιμοποίησης αν προκύψει νέα βασίλισσα.
Όταν οι κηφήνες αποκλειστούν από την είδοδο, συγκεντρώνονται όλοι μαζί στην πτήση της κυψέλης και περιμένουν υπομονετικά το τέλος τους, το οποίο έρχεται με την παγωνιά της νύχτας, δημιουργώντας το χαρακτηριστικό φαινόμενο που οι παλιοί μελισσοκόμοι αποκαλούν «το κλάμα του κηφήνα».
Πέρα από τα ορφανά μελίσσια, υπάρχουν και ορισμένα πολύ δυνατά σμήνη, ιδίως σε θερμές περιοχές, που διατηρούν έναν μικρό αριθμό κηφήνων και τον χειμώνα. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια, με τη σταδιακή κλιματική αλλαγή και την άνοδο της θερμοκρασίας, παρατηρείται όλο και πιο συχνά το φαινόμενο να υπάρχουν κηφήνες καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και οι βασίλισσες να μην διακόπτουν καθόλου τη γέννα τους.
Σταδιακά, υπό κανονικές κλιματολογικές συνθήκες, οι βασίλισσες σταματούν οριστικά να γεννούν αβγά σε κελιά κηφήνων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα πολύ σύντομα να αντιλαμβανόμαστε την ολοκληρωτική απουσία των κηφήνων από το μελισσοκομείο μας.
Η αμέσως επόμενη κίνηση του σμήνους εκδηλώνεται με το πρώτο έντονο κρύο που θα φέρει ο Νοέμβριος. Οι μέλισσες επιλέγουν να πετάξουν έξω τον εναπομείναντα γόνο τους, μιας και κάτω από αυτές τις καιρικές συνθήκες είναι αδύνατο να τον επωάσουν σωστά. Με αυτή την κίνηση, το μελίσσι μπαίνει και επίσημα στην τελική φάση για το ξεχειμώνιασμα.
Η Κατάλληλη Στιγμή για την Καταπολέμηση της Βαρρόα
Αυτή ακριβώς είναι η ιδανική στιγμή για να εφαρμόσουμε καταπολέμηση της βαρρόα, αγαπητοί συνάδελφοι. Δεν πρέπει να χάσουμε καθόλου χρόνο, διότι με την πλήρη έλλειψη γόνου, όλο το παράσιτο varroa destructor που βρίσκεται στην κυψέλη αναγκάζεται να ανέβει πάνω στις μέλισσες. Εκεί τις απομυζεί ασταμάτητα, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός του σμήνους να μειώνεται ραγδαία αν δεν παρέμβουμε.
Όταν η βαρρόα είναι εκτεθειμένη πάνω στο σώμα των μελισσών, το μελισσοκομικό φάρμακο ή το εγκεκριμένο σκεύασμα που θα χρησιμοποιήσουμε τη βρίσκει εύκολα και την εξολοθρεύει. Αντίθετα, όταν υπάρχει σφραγισμένος γόνος στην κυψέλη, όσα παράσιτα βρίσκονται κλεισμένα μέσα στα κελιά προστατεύονται και επιβιώνουν από τη θεραπεία μας.
Για να θεωρηθεί επιτυχημένη η φθινοπωρινή θεραπεία για βαρρόα, ο στόχος είναι να εξοντωθεί πάνω από το 95% του παρασιτικού φορτίου που υπάρχει στην κυψέλη μας. Η επέμβαση πρέπει να γίνει αμέσως μόλις ξεγονιάσουν τα μελίσσια. Αν τυχόν κάποια μελίσσια κρατήσουν γόνο τον Νοέμβριο, τότε μεταθέτουμε την καταπολέμηση για τον Δεκέμβριο, όπου οι συνθήκες εξασφαλίζουν το ξεγόνιασμα.
Σε παραθαλάσσιες περιοχές, στα νησιά, στην Κτήρη και στην Κύπρο, όπου τα μελίσσια δεν ξεγονιάζουν ποτέ εντελώς, η στρατηγική αλλάζει. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επέμβαση πρέπει να προγραμματίζεται τη χρονική περίοδο που καταγράφεται ο ελάχιστος δυνατός γόνος μέσα στις κυψέλες, κάτι που θα κρίνει ο ίδιος ο μελισσοκόμος μετά από επιθεώρηση.
Η Σύσφιξη των Μελισσιών και η Χρήση Μονωτικών Υλικών
Κατά τις τελευταίες φθινοπωρινές επιθεωρήσεις είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε σε αυστηρή σύσφιξη μελισσιών, αφαιρώντας όλες τις μαύρες, παλιές ή άδειες κηρήθρες που περισσεύουν και δεν καλύπτονται επαρκώς από τον πληθυσμό. Περιορίζοντας το σμήνος αποκλειστικά στα πλαίσια που πραγματικά πατάει, βοηθάμε τη μελισσόσφαιρα να διατηρήσει τη σταθερή εσωτερική της θερμοκρασία με πολύ μεγαλύτερη ευκολία, μειώνοντας δραστικά την άσκοπη κατανάλωση μελιού. Στο κενό που δημιουργείται στην άκρη της κυψέλης, η τοποθέτηση ενός προστατευτικού φελιζόλ ή ενός ειδικού ανακλαστικού μονωτικού διαφράγματος θωρακίζει το σμήνος από την επερχόμενη παγωνιά.
Η Σημασία της Ποιοτικής Χειμερινής Τροφής
Παράλληλα με την υγεία, οφείλουμε να φροντίσουμε ώστε το μελίσσι μας να διαθέτει μελισσοτροφές εξαιρετικής ποιότητας, αλλά και σε επαρκή ποσότητα για να βγάλει τον χειμώνα με ασφάλεια. Η ποιοτική τροφή εξασφαλίζει την καλή υγεία και την άμυνα του οργανισμού της μέλισσας. Για να το θέσουμε διαφορετικά, ένα μελίσσι που ταλαιπωρείται από νοζεμίαση θα ανακάμψει και θα θεραπευτεί πολύ πιο εύκολα αν τραφεί με καθαρή, ποιοτική τροφή για ένα εύλογο χρονικό διάστημα.
Όσοι μελισσοκόμοι επιθυμούν να παρασκευάσουν μόνοι τους τις τροφές, θα πρέπει να επιδείξουν μεγάλη προσοχή σε συγκεκριμένους παράγοντες. Αν επιλέξετε να φτιάξετε ζυμωτή τροφή (βανίλια), απαιτείται τεράστια προσοχή στο μέλι που θα χρησιμοποιήσετε. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος το μέλι αυτό να προέρχεται από μελίσσια που ήταν φορείς κάποιης ασθένειας, μεταφέροντας έτσι τη μόλυνση σε ολόκληρο το υγιές μελισσοκομείο σας.
Αν επιλέξετε να φτιάξετε σιρόπι για μέλισσες, θα πρέπει να το παρασκευάσετε ενισχυμένο, δηλαδή σε πυκνή μορφή με αναλογία δύο μέρη ζάχαρη προς ένα μέρος νερό. Αυτή η πυκνότητα βοηθά το σμήνος να το αποθηκεύσει γρήγορα χωρίς να καταναλώσει περιττή ενέργεια για την εξάτμιση της υγρασίας, προστατεύοντας τη χειμερινή διάταξη της κυψέλης.
Μέτρα Προστασίας από την Υγρασία και τον Βοριά
Η σωστή διευθέτηση του μελισσοκομείου αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για το επιτυχημένο ξεχειμώνιασμα. Αρχικά, φροντίζουμε ώστε οι κυψέλες μας να μην πατούν απευθείας στο χώμα. Είναι απαραίτητο να τις τοποθετούμε πάνω σε παλέτες ή σε παλιά λάστιχα αυτοκινήτων, προκειμένου να απομονώσουμε το εσωτερικό τους από την ανερχόμενη εδαφική υγρασία.
Για τον ίδιο ακριβώς λόγο, δίνουμε μια ελαφριά κλίση προς τα εμπρός σε κάθε κυψέλη. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουμε ότι τα νερά της βροχής δεν θα εισχωρήσουν στο εσωτερικό, ενώ ακόμη κι αν περάσει κάποια ποσότητα νερού, θα κυλήσει αμέσως προς τα έξω λόγω της κλίσης.
Παράλληλα, οι είσοδοι των κυψελών είναι καλό να έχουν νότιο προσανατολισμό. Η νότια κατεύθυνση επιτρέπει στον ήλιο να ζεσταίνει και να στεγνώνει πιο γρήγορα τα μελίσσια μας, μειώνοντας δραστικά τις πιθανότητες εμφάνισης σοβαρών ασθενειών όπως η νοζεμίαση.
Επιδιώκουμε πάντα η τοποθεσία του μελισσοκομείου να είναι προσήλια και όσο το δυνατόν πιο προστατευμένη από τους δυνατούς βοριάδες. Επιπλέον, η σωστή χρήση κηρόπανου πάνω από τους γονιόπλαρους βοηθά σημαντικά το σμήνος να διατηρήσει σταθερή τη θερμοκρασία στη μελισσόσφαιρα, εμποδίζοντας τις απώλειες θερμότητας.
Ρύθμιση Εισόδων και Σταθεροποίηση των Κυψελών
Εξίσου κρίσιμη αυτή την εποχή είναι η σωστή ρύθμιση στην πόρτα της κυψέλης. Τοποθετώντας τις ειδικές μελισσοκομικές πόρτες περιορισμού, πετυχαίνουμε διπλό όφελος: από τη μία πλευρά ελαττώνουμε τα ψυχρά ρεύματα αέρα που μπαίνουν στο εσωτερικό και από την άλλη εμποδίζουμε την είσοδο σε επικίνδυνους εχθρούς της μέλισσας, όπως τα ποντίκια, που αναζητούν ζεστά καταφύγια τον χειμώνα και μπορούν να καταστρέψουν τις κηρήθρες.
Τέλος, δεν πρέπει να αμελούμε τη σταθεροποίηση των κυψελών απέναντι στα έντονα καιρικά φαινόμενα. Η χρήση ειδικών μελισσοκομικών ιμάντων, σφιγκτήρων ή ακόμα και η τοποθέτηση μιας βαριάς πέτρας πάνω στο καπάκι, θα προστατεύσει τα μελίσσια μας από ξαφνικές ανατροπές που μπορούν να προκληθούν από τις ισχυρές χειμερινές καταιγίδες και τους θυελλώδεις ανέμους.
Οι Φθινοπωρινές Ανθοφορίες του Νοεμβρίου
Από πλευράς μελισσοκομικών φυτών, η κουμαριά αποτελεί την κύρια ανθοφορία που ανθίζει τον Νοέμβριο, προσφέροντας πολύτιμο νέκταρ και γύρη. Στη φύση συναντάμε επίσης διάσπαρτα κυκλάμινα και ανεμώνες, τα οποία εφοδιάζουν τις μέλισσες με μικρές ποσότητες χαρακτηριστικής μαύρης γύρης. Τέλος, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, το πεύκο μπορεί να συνεχίσει να δίνει κάποιες μικροποσότητες μελιτώματος, ενισχύοντας τα χειμερινά αποθέματα της αποικίας.
Ρίξτε λοιπόν όλο το βάρος σας στην αποτελεσματική καταπολέμηση της βαρρόα και στην εξασφάλιση επαρκών και ποιοτικών τροφών κατά τον μήνα Νοέμβριο, συνάδελφοι, και όλα θα πάνε καλά για τα μελίσσια μας.
MELISSOCOSMOS ελάτε να γνωρίσουμε τον μαγικό κόσμο των μελισσών!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου